programma
Dag van de filosofie
4.4.2026
april 2026
Over het enkelvoud en het meervoud van wij
/13 - 13.30 u
In deze openingscolumn wil Van Bendegem even stilstaan bij de vraag wie wij zijn en vooral waarnaar die ‘wij’ verwijst. Het ligt voor de hand om het individu naar voren te schuiven als enkelvoud van een ‘wij’, maar is dat het enige antwoord? Wij, dat zijn die, die en die. Maar vormen alle mensen in een treinwagon in de ochtendspits een ‘wij’? Is een familie een ‘wij’? Zou het niet handig zijn om een ‘mini-wij’ te onderscheiden van een ‘maxi-wij’? Zodat een maxi-wij probleemloos kan samengesteld zijn uit een mini-wij en mini-zij? Dit alles om te rechtvaardigen dat de uitspraak “Wij zijn hen en zij zijn ons want wij zijn wij” wel degelijk betekenisvol is.
Zwarte Zaal
14 - 15.15 u
Kies één lezing uit dit programma.
Monstrous Bodies: Re-imagining representation
/ 14 - 15.15 u
A reading in English by Margit Shildrick.
Monsters and the monstrous have always evoked the contradictory responses of fascination and fear, a sense of ontological, epistemological and ethical uncertainty and confusion that can resolve either in outright horror at the human inability to control a seemingly threatening materiality, or in a move towards alternative and more hopeful modes of becoming.
It's little exaggeration to say that the representation of the monstrous/the anomalously embodied/the strange leaks and flows across material, political, philosophical. artistic and bioscientific imaginaries alike. The very excessiveness of corporeality that promises to productively transgress conventional expectations and boundaries can be both scholarly and fun, and under conditions of promise can revalue what has been figured as the excluded other.
Moderator: Seppe Segers
zwarte zaal
De tongzoenen van Donna Haraway
/ 14 - 15.15 u
Donna Haraway levert sinds de jaren tachtig een belangrijke bijdrage aan vernieuwende denkrichtingen binnen de filosofie.
Omdat veel van haar voorbeelden geworteld zijn in de Amerikaanse context en soms bewust fictief van aard zijn – fictie beschouwt zij immers expliciet als een vorm van kennisproductie – vond haar werk hier aanvankelijk moeilijk ingang.
Met de recente Nederlandse vertaling van When Species Meet (2024) wordt steeds duidelijker dat Donna Haraway’s denken een krachtige impuls geeft aan de Europese (post) humanistische traditie. Samen met auteurs als Rosi Braidotti, Karen Barad en Jos de Mul levert Haraway een wezenlijke bijdrage aan het doorbreken van een verstarde visie waarin de mens een unieke en hiërarchisch verheven positie op aarde inneemt.
Haraway daagt ons uit om anders te denken en wijst tegelijk nieuwe richtingen voor een posthumanisme dat een geloofwaardig alternatief biedt voor het mens- en wereldbeeld van het Antropoceen.
Lezing door Jean-Pierre Vanhee
Servais
Wie zijn we en waar bevinden we ons?
/14 - 15.15 u
Wie zijn we, wanneer de zekerheden die ons droegen beginnen te schuiven? En waar bevinden we ons, nu de aarde zelf een politieke kwestie is geworden? In deze filosofische workshop, geïnspireerd op 'Waar kunnen we landen' van Bruno Latour, verkennen we een andere inzet dan het klassieke debat. De politieke vraag is niet langer: 'wat willen we?', maar: 'op welke grond kunnen we nog bestaan?' We onderzoeken hoe politieke en ecologische posities geen abstracte meningen zijn, maar manieren van gesitueerd zijn in de wereld — lichamelijk, relationeel en afhankelijk. Filosofie begint hier niet bij twijfel, maar bij afhankelijkheid. We gaan niet proberen gelijk te krijgen; we onderzoeken waar we staan — letterlijk. Door ons te verplaatsen in de ruimte ervaren we hoe we tegelijk door meerdere krachten worden aangetrokken. Latour stelt dat we het contact met de aarde zijn kwijtgeraakt. Vandaag oefenen we niet in overtuigen, maar in landen. Het terrestrische verschijnt daarbij niet als oplossing, maar als een manier van leven die erkent dat we afhankelijk zijn van bodems, lichamen, systemen en anderen.
Met: Yves Bruers
Fotostudio
Tegenstemmen. Over identiteit, macht en het doorbreken van dominante verhalen (panelgesprek)
/ 14 - 15.15 u
Cirque
In een wereld vol crisisverhalen, nationale narratieven en snel verspreide waarheden rijst de vraag: wie bepaalt eigenlijk wie wij zijn? Volgens denkers als Michel Foucault is het ‘zelf’ van een samenleving geen vast gegeven, maar een constructie gevormd door macht, kennis en zelfreflectie.
In dit panelgesprek onderzoeken we deze constructie en zoeken we tegenstemmen op. We verkennen het dominante verhaal over identiteit, vooruitgang en gemeenschap – en hoe dit uitgedaagd kan worden. We nodigen denkers uit die vragen stellen bij vanzelfsprekendheden door ruimte te maken voor vergeten geschiedenissen, onderdrukte perspectieven en toekomstige generaties wiens stem nog nauwelijks gehoord wordt.
Met: Nathan de Vries, Koen Bogaert, Aminata Caïro, Noël Baffoe Sergeant
Moderator: Tuly Salumu
Tijdens de Pauze
Je kan een kijkje gaan nemen bij de verschillende activiteiten.
Docufilm 'About Hair' - Noël Baffoe Sergeant
Tijdens zijn academisch onderzoek ontdekte Noël Baffoe Sergeant iets dat zijn drang om verandering teweeg te brengen, sterk heeft bijgestaan: counterstorytelling. Het is een benadering binnen de ‘critical race theory’ die de verhalen van gemarginaliseerde gemeenschappen, die in werkelijkheid deel uitmaken van de ‘global majority’, op de voorgrond zet. Verhalen uit de ‘global majority’ zijn nooit eendimensionaal. Ze zijn menselijk, complex en verdienen het om gehoord te worden zonder dat ze herleid worden tot stereotype of sensatie.
Sergeant besloot dat dit niet alleen theoretisch mocht blijven. Met enkel zijn smartphone en een goedkope bluetooth-mic begon hij verhalen te verzamelen over iets dat dicht bij zijn hart ligt: Black en Afro hair. Meer dan honderd gesprekken in België en Nederland vormden samen zijn eerste documentaire: ‘About hair’.
Fotostudio
Speeddaten met filosofen van Ugent
Hal/buiten
Filosofisch salon
Deel je zorgen met peter Jean Paul Van Bendegem en meter Alicja Gescinska in hun filosofisch salon.
Hal/buiten
Boekenstand Limerick
De Gentse boekhandel Limerick brengt opnieuw zijn meest interessante filosofisch aanbod mee!
Hal
16.30 - 18 u
Kies één lezing uit dit programma.
Identiteit: Een politiek project?
/ 16.30 - 18 u
Zwarte Zaal
Wie we zijn lijkt tegenwoordig zelden een antwoord te behoeven. Wij weten wie we zijn - en wie zijn jullie om ons anders te vertellen? Gegeven is de eigen identiteit, verwacht wordt de politieke erkenning daarvan. Aan beide zijden van het spectrum lijkt het universalistisch project van de Verlichting anno 2026 doodser dan ooit: aan de ene kant spreken we van ‘identitaire politiek’, aan de andere van ‘identiteitspolitiek’.
Maar misschien blijft er filosofisch veel ongezegd in deze debatten. Bijvoorbeeld dat identiteit zich beroept op de identificatie van verschil, of dat elke particularistische eis gestut wordt door een eis voor een adequater universalisme. Blijft in de eis tot inclusie en erkenning, het huidige systeem niet buiten schot? Kunnen we erkenning anders denken? Moeten we de verschillende sociale breuklijnen — etniciteit, gender, klasse — als gelijkwaardig denken, zoals de idee van intersectionaliteit het wil? Waar komt deze strijd vandaan en wat mogen van hem verwachten?
We gaan in debat met Sigrid Wallaert, Emiliano Acosta, Marie Sauter en Alexandra Van Laeken.
Moderator: Nicolas Terrie
We kiezen niet wie we zijn. Een leven zonder vrije wil en schuld
/ 16.30 - 18 u
Fotostudio
De vrije wil is een illusie. Wie wij zijn, al onze daden, gedachten en gedragingen zijn gedetermineerd door een combinatie van nature en nurture. Maar als dat zo is, wat betekent dat dan? Zijn mensen dan niet meer moreel verantwoordelijk voor wat ze doen? Kunnen we mensen dan nog wel bestraffen of terechtwijzen? En bestaat er dan ook geen verdienstelijk gedrag meer, geen reden voor erkenning of bewondering? Of moeten we vrije wil dan gebruiken als een nuttige fictie?
Voor Farah Focquaert is het duidelijk: het leven is beter zonder vrije wil. Het noopt ons om wie wij zijn en hoe we ons leven invulling geven (de opvoeding van onze kinderen, het omgaan met je partner, het inrichten van een samenleving) zo te organiseren dat ons gedrag er positief door wordt beïnvloed.
Met: Farah Foucquart
Corpus, a quest for eternity. Het vergankelijke lichaam door de lens van kunst en wetenschap.
/ 16.30 - 18 u
Cirque
Van het eeuwenoude epos Gilgamesj over Vesalius tot het transhumanisme, de mens is altijd gefascineerd geweest door de mogelijkheid van een onsterfelijk leven. In de docufilm Corpus, A Quest for Eternity (Jelle Janssen en Sofie Hanegreefs, 2024) komen vijf hedendaagse kunstenaars en artsen aan het woord met elk een eigenzinnige, artistieke kijk op de worsteling van de mens met zijn vergankelijkheid.
Na de filmvoorstelling gaan hematoloog Tessa Kerre, forensisch arts en kunstenaar Babette Van Rafelghem en regisseur Sofie Hanegreefs in gesprek met elkaar over onze fascinatie voor de fragiliteit van het menselijk lichaam, en welke plaats kunst, filosofie en wetenschap daarin speelt.
Met: Sofie Hanegreefs, Babbete Van Rafelghem en Tessa Kerre
Sartre over individuele vrijheid en het ‘wij’ als constructie
/ 16.30 - 18 u
Op de vraag ‘Wie zijn wij?’ antwoordt Jean-Paul Sartre: wij zijn vrije mensen en dus verantwoordelijk voor wat wij van onszelf en van elkaar maken. Die vrijheid is geen lege ruimte, maar ontstaat juist in confrontatie met beperkingen en met anderen. De mens is vrij, maar geen God: hij moet zwoegen om samenhang te brengen in zijn leven. Toch kan niemand daaraan ontsnappen — we zijn, zoals Sartre zegt, veroordeeld tot vrijheid.
Die last veroorzaakt angst. Daarom doen we vaak alsof wij vastliggen in een natuur, een rol of een identiteit, of leggen we ons neer bij wat anderen van ons verwachten. Sartre noemt dat kwade trouw: een vlucht voor verantwoordelijkheid. Hij erkent dat wij geboren worden in concrete historische en sociale omstandigheden, maar benadrukt dat wij die omstandigheden opnemen, interpreteren en er betekenis aan geven.
Het ‘wij’ is dan ook geen gegeven, maar een constructie die ontstaat in strijd. In de ontmoeting met anderen — die ons willen vastzetten in hokjes — moeten wij onszelf steeds opnieuw definiëren. Vrijheid is bij Sartre geen solitaire eigenschap, maar iets wat vorm krijgt in conflict, erkenning en engagement met anderen.
Met: Luc Vanneste
Servais
18.15 - 19.30 u
Interviewgesprek: Ken jezelf!
Een ethische omgang met jezelf, anderen en de wereld
/ 18.15 - 19.30 u
zwarte zaal
Om te kunnen antwoorden op de vraag wie wij als mens zijn, is het belangrijk om stil te staan bij een aantal existentiële thema’s. Welke verantwoordelijkheden hebben wij als mens te dragen? Hoe versterken we onze weerbaarheid? Hoe kunnen we bijdragen aan de wereld? Jezelf kennen en aan zelfonderzoek is volgens Tinneke Beeckman (en ze volgt daarin Socrates) een voorwaarde om beredeneerd in de wereld te staan. ‘Ken jezelf’ stond als spreuk gebeiteld in de tempel voor Apollo in Delphi. Het is niet enkel een spreuk, maar ook een morele opdracht: ga bewust na wie je bent en waarvoor je je wilt inzetten. Door je denken open te breken en verschillende perspectieven in te nemen, diep je ook je verhouding tot anderen steeds meer uit. Op die manier verbind je je oprecht met jezelf, je medemensen en de realiteit.
Met: Tinneke Beeckman en Alicja Gescinska (interviewer)
19.30 - 20 u
Slotreflectie door
Jean Paul Van Bendegem en Alicja Gescinska
/ 19.30 - 20 u
zwarte zaal
april 2026
April is de Maand van de Filosofie. Jaarlijks worden in april door heel Nederland en Vlaanderen filosofische nachten, programma’s, lezingen, debatten en festivals georganiseerd rondom het thema van de Maand van de Filosofie.
In dit kader verschijnt er elk jaar tevens een nieuw filosofisch essay en een filosofisch kinderboek. De Socratesbeker wordt uitgereikt aan het meest prikkelende filosofieboek van het afgelopen jaar en eens in de twee jaar worden een nieuwe Denker des Vaderlands en jaarlijks De Jonge Denkers uitgeroepen.
Filosofieleesgroep Roxane van Iperen: essay
zaterdag 11 april / 10.30 - 12.30 U.
Boekhandel Limerick, gent
Roxane van Iperen (1976) debuteerde als romanschrijver in 2016 met Schuim der aarde, waarmee ze de Hebban Debuutprijs won. Haar tweede boek, 't Hooge Nest (2018), leverde haar de Opzij Literatuurprijs 2019 op en plaatste haar op de shortlist van de NS Publieksprijs 2020. Vertaalrechten werden verworven door veertien landen, en het boek bereikte de bestsellerlijsten in Amerika (veertien weken in de New York Times) en in Duitsland en Engeland. Ook zijn de filmrechten verkocht.
In 2022 verscheen Eigen welzijn eerst: hoe de middenklasse haar liberale waarden verloor, dat een grote bestseller werd en waarmee ze ook de theaters ingaat in 2024. Haar recentste roman, Dat beloof ik, stond op de shortlist van de Boekenbon Literatuurprijs en de longlist van de Libris Literatuurprijs 2023. De roman was een van de tien bestverkochte Nederlandse romans van 2023. In 2025 is haar nieuwe essay Eigen planeet eerst bij Uitgeverij Thomas Rap verschenen.
Het essay is vanaf medio maart 2026 verkrijgbaar, en wordt uitgegeven door Uitgeverij Pluim in opdracht van Stichting Maand van de Filosofie. Verkrijgbaar bij de onafhankelijke boekenwinkel.
Filosofieleesclub Simon Truwant: De waarheid heeft vier gezichten
Donderdagavond (19.30u-21.30u): 16/4 2026Bibliotheek De Krook, Gent
Is het nog mogelijk om constructieve en respectvolle publieke debatten te voeren over het klimaat, transgenderatleten of klassenjustitie? Terwijl desinformatie, populisten en internettrollen ons proberen te misleiden, buitelen ook goedbedoelde en redelijke argumenten over elkaar heen in alsmaar chaotischer discussies. Hoe geraken we uit dit kluwen zonder mensen of hun standpunten uit te sluiten?
Dit boek maakt komaf met zowel het ‘post-truth’ gevaar dat we geen waarheden meer erkennen als het relativistische idee dat ieder zijn eigen waarheid heeft. Willen we het publiek debat redden, dan moeten we inzien dat we allemaal waarheidspluralisten zijn.
AI: wat niemand ons vertelt (ook ChatGPT niet)
Lezing Lode Lauwaert
Donderdagavond (19.30u-21.30u): 23/4
Bibliotheek Gavere
Als AI nóg krachtiger wordt, hoe zal de toekomst er dan binnen vijftig jaar uitzien?
Het is niet uitgesloten dat Trump en Poetin beslissen om slimme technologie te gebruiken voor kernwapens. Terroristen kunnen met AI virussen maken die niet te detecteren zijn en wanneer slimme technologie fouten maakt in de financiële sector is de schade mogelijk niet te overzien. De ontwikkeling van zogeheten Artificial General Intelligence (AGI) door bijvoorbeeld OpenAI kan leiden tot ongeziene machtsconcentratie en dus tot ongezien machtsmisbruik. En is het nog altijd nonsens dat we mogelijk controle verliezen over AI? Slimme systemen kunnen zich nu al vermenigvuldigen en chanteren mensen wanneer ze ‘vermoeden’ te worden afgezet.
Volgens Lode Lauwaert mogen we ons niet blindstaren op de voordelen van AI, maar ook niet op problemen rond discriminatie en privacy. Hij beroept zich daarvoor op filosofie, wetenschap en sciencefiction. Hij zoomt in op de AI-race, de geschiedenis en recente doorbraken. De rode draad is de gelijkenis tussen de wereld van AI in de eenentwintigste eeuw en de wereld ten tijde van Oppenheimer en de Koude Oorlog.
Filosofieleesclub Farah Focquaert: Beter leven zonder vrije wil
Zondagnamiddag (14u-16u): 26 april
Boekhandel De Slegte Gent
De vrije wil is een illusie. Wie wij zijn, al onze daden, gedachten en gedragingen zijn gedetermineerd door een combinatie van nature en nurture. Maar als dat zo is, wat betekent dat dan? Zijn mensen dan niet meer moreel verantwoordelijk voor wat ze doen? Kunnen we mensen dan nog wel bestraffen of terechtwijzen? En bestaat er dan ook geen verdienstelijk gedrag meer, geen reden voor erkenning of bewondering? Of moeten we vrije wil dan gebruiken als een nuttige fictie?
Voor Farah Focquaert is het duidelijk: het leven is beter zonder vrije wil. Het noopt ons om wie wij zijn en hoe we ons leven invulling geven (de opvoeding van onze kinderen, het omgaan met je partner, het inrichten van een samenleving) zo te organiseren dat ons gedrag er positief door wordt beïnvloed.
Filosofieleesgroep Anton Jäger: Hyperpolitiek
3 dinsdagavonden (19.30u-21.30u): 5/5, 12/5, 19/5 Bibliotheek De Krook Gent
Iedereen die wel eens aan verhitte discussies deelneemt, kan bevestigen dat de politiek terug is in het dagelijks leven. Debatten over corona, wokeness en identiteit voeren we zeker niet alleen meer op sociale media zoals X (voorheen Twitter). Na een tijdperk van postpolitiek, met technocratisch bestuur en burgers die vanop een afstand toekeken, staat inmiddels bijna álles onder politieke hoogspanning.
In deze leesgroep gaan we dieper in op het werk van Anton Jäger. Hij beschrijft deze evolutie als ‘hyperpolitiek’. Tegelijk merkt hij op dat golven van opwinding zich zelden vertalen in collectieve daden: politisering resulteert niet in politieke actie. Volgens Jäger is dat het gevolg van digitale eenzaamheid, waardoor mensen niet langer via de klassieke instituties zoals partijen en vakbonden betrokken zijn bij het politieke proces.
